Mandela Etkisi Nedir ve Beynimiz Bizimle Nasıl Oynuyor
Alex Hellebaut / Culture Trip

Mandela Etkisi Nedir ve Beynimiz Bizimle Nasıl Oynuyor

Mandela Etkisi; bazı olay veya durumların geniş kitlelerce, kolektif olarak yanlış hatırlanması olarak açıklayabileceğimiz bir fenomendir. Bu terim, 2010 yılında, uzman paranormal danışman Fiona Broome tarafından ortaya atıldı. Sayısız insan, Nelson Mandela’nın 80’li yıllarda hapisteyken öldüğünü düşünüyordu; öyle ki bazıları, cenaze görüntülerini televizyonda izlediğini bile iddia etmişti. Oysa Mandela, 1990 yılında serbest kaldı ve 2013 yılında hayatını kaybetti. 2010 yılında Mandela Etkisi teriminin yayılmasıyla da internete bunun gibi bir sürü örnek düşmeye başladı.

Broome, Mandela Etkisini paranormal yaklaşımlarla açıklamaya çalıştı. Bu olayı her evrendeki olay ve nesnelerin alternatif versiyonlarının varlığına yani, daha yaygın bir deyişle, paralel evrenlere (multiverse) bağladı. Ayrıca hafıza hatalarının yazılım hataları olduğunu vurgulayarak olaya Star Trek ve Matrixvari bir açıklama da getirmiştir.
Broome’ninkilerin yanı sıra yine birçok paranormal yaklaşım ortaya atılmıştır. Yanlış hatırlama sanılan gerçeğin değişimlerinin sebepleri; zamanda yolculuk yapanlardır, şeytanın insanı delirtmek için yaptığı ruhsal saldırılardır, kara büyü ya da cadılıkla ilgilidir… Fakat bu yaklaşımların hiçbiri bilimsel olarak test edilemez.

[the_ad id=”1206″]

Bilim Bu İşin Neresinde?

Psikologlar, Mandela Etkisini yanlış hafızanın (false memory) bir parçası olarak hafıza ve sosyal etkileşimle açıklarlar. Bu kavram, gerçekleşmeyen olay ve deneyimleri ya da mevcut anıları bilinç yüzeyine çağırmak anlamına gelir. Üretilen veya yanlış anlaşılan anıların bilinçsiz olarak çağırılmasına konfablüsyon (confabulation) denir. Konfablüsyon, günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir şeydir.

Mandela Etkisine gelecek olursak birçok örnek, taslak tarafından yönlendirilen hatalara atfedilebilir. Taslaklar, doğrudan bellek erişimine bağlı olan bilginin küçük paketidir. Bu şekilde taslaklar, materyalin anlaşılmasını kolaylaştırır fakat aynı zamanda çarpıtma yaratabilir. Yani topladığınız küçük parçaların minik bozulmalarla genel, büyük parçada doğrudan bir sorun veya yanlışlık çıkarttığını düşünün.

[the_ad id=”1206″]

Gerçeğe Tekrar Dönersek

Sıklıkla bildirilen hatalar, kolektif gerçeğin bir parçası olabilir. Ve internet de bu yanlış bilgilerin dolaşımına çok uygun bir zemin hazırlar. Mesela: 1997 yılında Prenses Diana’nın öldüğü kaza için yapılan canlandırmaların gerçek çekim olduğunun sanılması gibi…

Bu durumda Mandela Etkisinin çoğunluğu hafıza hataları ve yanlış sosyal bilgi dolaşımlarına atfedilir. İşin gerçeği, bu yanılgıların çoğu önemsizdir: bir film repliği, marka logoları… Bunların algıda seçicilikten veya yanlış çıkarımlardan kaynaklandığı düşünülür.

Tabii tüm bunlar, Mandela Etkisi paralel evren teorisiyle kesinlikle açıklanamaz demek değildir. Nitekim kuantum fizikçilerinin paralel evren çalışmaları, tutarlı bir şekilde ilerlemektedir. Ama alternatif gerçekliklerin varlığı tam olarak ortaya çıkarılana kadar psikolojik kuramlar daha kabul edilir görülecektir.

[the_ad id=”1206″]

Şimdi Kendinizi Denemek İster Misiniz?

Sizin için Mandela Etkisine dair bazı örnekler derledim. Siz, çoktan hangilerine düşmüşsünüz?

Mickey’nin Askıları
Mickey Fare’nin hiçbir zaman pantolon askısı olmadı.

mandela etkisi
Leo’nun Oscar’ı
Leonardo Dicarprio, 2016 yılında “sonunda” kazandığı Oscar ile bir sürü şakaya malzeme oldu. Fakat tüm bu komik resimler, şakalar popüler olmadan önce birçok insan, Leo’nun ödülü daha önce aldığına emindi hatta ödül aldığı filmleri bile söyleyebilirdi.

mandela etkisi
Monopoly’nin Bıyıklı Amcası
Hepimizin küçükken ya da hâlâ da oynadığı bu oyun Monopoly’nin maskotunun gözünde mercek yok. İnternette öyle birçok çizime rastlamak mümkün fakat orijinal marka gözlüğü asla kullanmadı.

[the_ad id=”1206″]

mandela etkisi
“Luke, I’m your father”
Bu sahne ve replik, her Star Wars hayranın aklındadır; bu repliğe capsler oluşturuldu, tişörtler basıldı, kupalar yapıldı. Fakat Darth Vader, hiçbir zaman öyle bir cümle kurmadı! Filmdeki asıl cümle: “No, I’m your father.”

mandela etkisi

Pikachu’nun kuyruğu
20 30 yaşları arasındaysanız buna kesinlikle inanmayacaksınız, “Çocukluğumu geçirdiğim çizgi filmi sizden öğrenecek değilim!” diyeceksiniz ama maalesef yanılıyorsunuz: Pikachu’nun kuyruğunun ucu siyah değil.

“Ayna ayna, söyle bana…”
Masalın orijinalinde, “Ayna ayna söyle bana…” cümlesi geçmemektedir. Doğrusu: “Sihirli ayna söyle bana…”

[the_ad id=”1206″]

mandela etkisi

Hepimizin sürekli duyduğu Queen şarkısı
Queen grubunun hemen hemen her yerde, her zaferde çalan “We Are The Champions” şarkısı, sanılanın aksine “of the world” cümlesi söylenmeden biter.

mandela etkisi

Hannibal Lecter’ın meşhur ilk lafı
Filmde esas kızımız Clarice ziyaretine geldiğinde ona bu meşhur bakışlarıyla, “Hello, Clarice.” der. Hayır, yanlış. Filmi ne kadar izlerseniz izleyin böyle bir replik yok. Lecter, yalnızca kibar bir, “Good morning.” der. Buna ben bile hâlâ inanamıyorum… “Hello, Clarice”i duyduğuma o kadar eminim ki o repliğin olmadığını kendim kontrol ettiğim halde Anthony Hopkins’in onu derkenki sesi hâlâ kulaklarımda. Bu arada filmi izlemeyenlere de güzel bir film önerisi olsun: Kuzuların Sessizliği.

mandela etkisi

İsminin yazılışı zor okunuşu eğlenceli bu üçgen peynir ineği
La Vache qui rit markasının logosundaki maskotun burnunda sanılanın aksine bir halka yok. En yakın markete koşup kontrol edebilirsiniz.

Kaynak
Örnekler: buzzfeed.com | webtekno.com | list25.com